Gminne rady seniorów to organy doradcze, których głównym celem jest reprezentowanie osób starszych. Tym samym wspierają one rady gminy w realizacji polityki senioralnej. Zostały określone nowelizacją ustawy o samorządzie gminnym, która weszła w życie 30 listopada 2013 r. To w szczególności artykuł 5c rozdziału 1 ustawy o samorządzie gminnym mówi, że gmina ma za zadanie sprzyjać solidarności międzypokoleniowej oraz tworzyć warunki do pobudzania aktywności obywatelskiej osób starszych w społeczności lokalnej. Dlatego też powstała inicjatywa tworzenia specjalnych organów temu przeznaczonych. Rady seniorów mogą powstawać także przy jednostkach pomocniczych gmin np. w sołectwach – co wymaga akceptacji gminy. Funkcjonowanie rady seniorów ma społeczny charakter, a sama rada ma pełnić rolę reprezentacji osób starszych, w której wszyscy mają jednakowe prawa wypowiadania się i podejmowania inicjatyw.
Jakie kompetencje ma rada?
Członkowie rady mogą zgłaszać różnego rodzaju inicjatywy, nie tylko związane z ich grupą społeczną, ale i potrzebami lokalnymi. Członkowie rady informują, integrują i animują środowiska senioralne, wydobywają potencjał w osobach starszych, a także kształtują przestrzeń publiczną, aby uwidocznić perspektywę seniorów. Choć rada to ciało o charakterze konsultacyjnym, doradczym i inicjatywnym, za sprawą nowych przepisów z 2023 r. pozwala na kierowanie zapytań w formie uchwały. Taka uchwała powinna zawierać przedstawienie stanu faktycznego dotyczącego przedmiotu oraz pytania z nim związane. Wójt lub inna wyznaczona osoba ma obowiązek udzielić odpowiedni na zapytania na piśmie, w terminie 30 dni od otrzymania uchwały.
W nowelizacji znalazła się również informacja o konieczności tworzenia statutu rady seniorów przez radę gminy, powiatu lub sejmiku wojewódzkiego. Statut ma określać tryb i kryteria wyboru członków, zasady i tryb jej działania, długość kadencji, zasady wygaśnięcia mandatu, odwołania członków, a także zwrotu kosztów poniesionych przez członków. Rady powstają na wniosek określonej liczby mieszkańców, np. w przypadku gminy do 20 tys. mieszkańców, potrzebny jest wniosek minimum 50 mieszkańców, którzy ukończyli 60. rok życia, natomiast w przypadku województwa powyżej 200 tys. mieszkańców, potrzebny jest wniosek minimum 800 mieszkańców, którzy ukończyli 60. rok życia. Za sprawą rady można pozyskiwać środki zewnętrzne i zachęty grantowe.
Rad wciąż za mało
Wskazuje się, że samo formalne powoływanie ciał, które miałyby reprezentować seniorów, nie jest wystarczające. Choć nowelizacja prawa miała to zmienić, nadal głównymi inicjatorami powoływania rad seniorów są przedstawiciele administracji samorządowej, a nie same osoby starsze. Polityka senioralna jest niezwykle istotna, biorąc pod uwagę fakt starzejącego się społeczeństwa, dlatego ważne jest, aby osoby starsze uczestniczyły w przygotowywaniu strategii rozwoju gmin, planowaniu budżetu i prezentowaniu swoich potrzeby, żeby można było na te inicjatywy odpowiedzieć
