Zgodnie z Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/904 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko, w wielu krajach Unii Europejskiej mają zostać wprowadzone przepisy, a także regulacje, które będą miały na celu zapobiec degradowaniu środowiska naturalnego. Wśród nich można wyróżnić wprowadzenie systemów kaucyjnych za produkty z tworzyw sztucznych. Takie systemy obowiązują już w Niemczech, od 2003 roku — dla opakowań jednorazowego i wielokrotnego użytku. Pierwszy z nich dotyczy głównie jednorazowych plastikowych butelek i puszek po napojach, które są objęte kaucją w wysokości 25 eurocentów. Dystrybutorzy tych produktów mają obowiązek przyjąć zwrócone, całkowicie opróżnione opakowania bez pobierania dodatkowej opłaty. Z kolei opakowania wielokrotnego użytku, takie jak szklane butelki, objęte są kaucją w wysokości od 8 do 15 eurocentów. W przypadku tych opakowań dystrybutorzy muszą przyjąć jedynie te, które sami wprowadzili do obrotu. W praktyce oznacza to, że w Niemczech niemal każde opakowanie po napoju – zarówno plastikowe, jak i szklane, a także puszki – należy zwrócić do sklepu. Zwrot odbywa się za pośrednictwem specjalnych automatów, które znajdują się w większych sklepach lub blisko nich, a w mniejszych placówkach – w wyznaczonym punkcie niedaleko kasy. Po dokonaniu zwrotu konsument otrzymuje bon, który można wykorzystać na zakupy w danej sieci sklepów.
Choć system kaucyjny miał został wprowadzony w Polsce wraz z początkiem 2025 roku, termin przesunięto na 1 października. Tym samym, możemy się spodziewać, że jesienią, do zakupów produktów z tworzyw sztucznych, doliczona zostanie opłata (kaucja).
Tak mają zostać oznaczone produkty objęte systemem kaucyjnym od 1 października 2025 roku
Na czym polega system kaucyjny?
System kaucyjny to mechanizm, w ramach którego konsumenci przy zakupie towarów w opakowaniach objętych systemem ponoszą dodatkową opłatę (kaucję), która w momencie oddania opakowania w punkcie zbiórki jest im zwracana. System kaucyjny to mechanizm wspierający recykling i ponowne wykorzystanie opakowań. System tworzyć będą przedsiębiorcy wprowadzający do obrotu napoje w opakowaniach (producenci, importerzy, właściciele marek) oraz sklepy, w których oferowane są produkty w opakowaniach na napoje objęte systemem kaucyjnym. Przedsiębiorcy wprowadzający napoje w opakowaniach objętych systemem zobowiązani zostaną do umieszczania na tych opakowaniach oznakowania określającego przynależność do systemu i wysokość kaucji.
Jakich kosztów można się spodziewać?
Wysokość kaucji dla poszczególnych rodzajów opakowań objętych systemem kaucyjnym została określona w rozporządzeniu Ministra Klimatu i Środowiska. Zgodnie z rozporządzeniem kaucja wyniesie 50 groszy na butelki PET i puszki metalowe oraz 1 zł na butelki szklane wielokrotnego użytku. Kaucja pobierana będzie w momencie zakupu napojów w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym. Za pobranie kaucji będą odpowiedzialne wszystkie punkty handlowe i sprzedające takie produkty. Za opakowania bez oznakowania nie będzie można otrzymać zwrotu kaucji. Na rynku będą produkty, które zostały wprowadzone przed przystąpieniem przedsiębiorców do systemu kaucyjnego. Nie będą więc miały właściwego oznakowania. Za te produkty nie będzie pobierana kaucja oraz nie będzie możliwe otrzymanie zwrotu kaucji. System kaucyjny będzie bezparagonowy, co oznacza, że konsument będzie mógł zwrócić opakowanie w dowolnym punkcie zbiórki bez okazania dowodu zakupu. Punkt zbiórki dokona zwrotu kaucji, weryfikując wyłącznie, czy opakowanie objęte jest systemem kaucyjnym.
Gdzie będzie trzeba zwrócić opakowanie?
Opakowanie będzie można oddać w dowolnym punkcie zbiórki. Obowiązek zbierania opakowań objętych systemem nałożony będzie na sklepy powyżej 200 m2 (małe sklepy poniżej 200 m2 mogą dobrowolnie przystępować do systemu). Zbieranie opakowań będzie mogło odbywać się ręcznie, np. przez pracowników sklepu lub w sposób zautomatyzowany w specjalnych urządzeniach (w tzw. butelkomatach). Co ważne, butelki nie będą mogły zostać zwrócone, jeśli zostały uszkodzone, dlatego też będzie trzeba zwrócić należną uwagę na to, aby nie zgniatać butelek i oddawać je w jak najlepszym stanie, bez zawartości w środku.
W jaki sposób ma to przyczynić się do ochrony środowiska?
System kaucyjny ma przyczyniać się pozytywnie do ochrony środowiska naturalnego poprzez zwiększenie recyklingu, co skutkuje wyższymi wskaźnikami odzyskiwania i recyklingu butelek i puszek, a tym samym zmniejszenia ilości odpadów trafiających na wysypiska lub do środowiska. Ma pomóc także ograniczyć zanieczyszczenie, zwłaszcza wód — plastikiem, ponieważ zwracanie opakowań do sklepów zmniejsza ich obecność w oceanach, rzekach czy lasach. Dodatkowo system kaucyjny motywuje do ponownego używania opakowań wielokrotnego użytku, jak szklane butelki, co zmniejsza zapotrzebowanie na nowe opakowania i zużycie surowców naturalnych. System ten ma zwiększać świadomość ekologiczną konsumentów, którzy stają się bardziej świadomi wpływu swoich działań na środowisko, a zwrot opakowań staje się nawykiem, wspierając ideę gospodarki o obiegu zamkniętym. Ponadto pozwala na bardziej efektywne zarządzanie odpadami, co może prowadzić do mniejszych kosztów związanych z ich usuwaniem i unieszkodliwianiem, a zaoszczędzone środki mogą być przeznaczone na inne działania proekologiczne.
Więcej informacji na ten temat można znaleźć tutaj: www.gov.pl/web/klimat/system-kaucyjny-pytania-i-odpowiedzi
