Spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, czyli z chwilą śmierci spadkodawcy. Powinien jednak dopełnić jeszcze pewnych formalności.
Dziedziczenie ustawowe, a testamentowe
Wyróżniamy dwa rodzaje dziedziczenia: ustawowe i testamentowe. Dziedziczenie ustawowe (czyli na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów) co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, dziedziczenie ustawowe co do części spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał do tej części spadkobiercy albo gdy którakolwiek z kilku osób, które powołał do całości spadku, nie chce lub nie może być spadkobiercą. Dziedziczenie testamentowe wchodzi zaś w rachubę, jeśli spadkodawca sporządził testament.
Przyjęcie lub odrzucenie spadku – jakie mamy możliwości?
Spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić. W razie prostego przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe bez ograniczenia. Natomiast w przypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Powyższe ograniczenie odpowiedzialności odpada, jeżeli spadkobierca podstępnie pominął w wykazie inwentarza lub podstępnie nie podał do spisu inwentarza przedmiotów należących do spadku lub przedmiotów zapisów windykacyjnych albo podstępnie uwzględnił w wykazie inwentarza lub podstępnie podał do spisu inwentarza nieistniejące długi. Zaś spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. W takim wypadku wchodzą w rachubę dalsi krewni – np. po odrzuceniu spadku przez matkę, może dziedziczyć jej córka.
Termin na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku
Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Oświadczenie to składa się przed sądem lub przed notariuszem. Można je złożyć ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Do zachowania wspomnianego terminu co do zasady wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku. Brak oświadczenia spadkobiercy w tym terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Jak potwierdzić nabycie spadku?
Przykładowo, jeśli chcemy sprzedać odziedziczony po dziadku samochód bądź wpisać się do księgi wieczystej mieszkania po mamie, to musimy uzyskać bądź akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza, bądź postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Taki dokument wyszczególnia, kto i z jakiego tytułu oraz w jakim udziale dziedziczy po spadkodawcy.
Pamiętajmy jeszcze o obowiązku zgłoszenia nabycia spadku w urzędzie skarbowym. W przypadku osób najbliższych dla spadkodawcy dochowanie terminu 6 miesięcy na to zgłoszenie, liczonego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, pozwoli na zwolnienie od podatku od spadków i darowizn.
