Sztuczna inteligencja potrafi dziś pomóc w wielu sprawach, także w tych, które do niedawna wymagały specjalistycznej wiedzy. Coraz częściej korzystamy z niej, by lepiej zrozumieć przepisy, znaleźć potrzebne informacje lub przygotować dokumenty. Ale czy naprawdę możemy traktować takie odpowiedzi na równi z fachową analizą prawnika?
Prawo to nie tylko przepisy
W narzędziach opartych o sztuczną inteligencję można dziś w prosty sposób wyszukać akty prawne, odwołania do konkretnych ustaw czy gotowe wzory pism. To ogromne ułatwienie, zwłaszcza dla osób, które chcą samodzielnie odnaleźć się w prawnych zawiłościach. Warto jednak pamiętać, że prawo nie polega wyłącznie na znajomości zapisów. Kluczowa jest ich interpretacja, zależna od kontekstu i okoliczności konkretnej sprawy. W tym miejscu pojawiają się ograniczenia modeli językowych. Mogą one mieć trudność z odczytaniem niuansów i zależności między przepisami, a także ze zrozumieniem skutków, jakie danam decyzja może mieć w rzeczywistych warunkach. Na rynku funkcjonują też profesjonalne narzędzia legal tech, które potrafią szybko przeszukiwać orzecznictwo i znaleźć właściwe przepisy. To użyteczne wsparcie w analizie materiału, jednak nadal wymagają nadzoru prawnika. Nie przejmują odpowiedzialności za interpretację prawa ani za decyzje podejmowane w konkretnej sprawie.
Dlaczego łatwo się pomylić
Odpowiedzi generowane przez narzędzia oparte o sztuczną inteligencję często brzmią pewnie i spójnie. Są napisane językiem eksperckim, wyglądając dzięki temu bardzo wiarygodnie. Z psychologicznego punktu widzenia to wystarczy, by uruchomić w nas mechanizm zaufania. Jeśli coś wygląda profesjonalnie i brzmi jak opinia specjalisty, nasz umysł automatycznie przypisuje temu wysoki autorytet. Nie postrzegamy tego jako probabilistycznej sugestii, tylko jako wynik fachowej analizy. To naturalna reakcja poznawcza, które może być pułapką, bo model językowy nie rozumie prawa, a jedynie przewiduje najbardziej prawdopodobne słowa i
konstrukcje.
W efekcie tworzy wypowiedzi, które wyglądają przekonująco, choć w istocie są tylko językowym dopasowaniem, a nie merytorycznym rozumowaniem.
AI może pomóc, jeśli wiemy jak z niej korzystać
Nie oznacza to, że technologia nie ma tu swojego miejsca. Istnieją narzędzia, które mogą realnie wspierać w pracy z przepisami. Jednym z nich jest Notebook LM, który pozwala zasilić system konkretnymi aktami prawnymi i poprosić o interpretację ich treści. Narzędzie wskaże wtedy źródła, paragrafy i fragmenty dokumentów, na których opiera odpowiedź. To duże ułatwienie, jednak nawet w takim przypadku interpretacja wymaga ostrożności. AI potrafi zestawić przepisy i zacytować odpowiednie fragmenty, ale nie oceni, który z nich ma pierwszeństwo ani jakie znaczenie ma w danym kontekście.
Zaufanie wymaga doświadczenia
Specjalista nie tylko zna przepisy, ale potrafi zrozumieć ich sens, przewidzieć konsekwencje decyzji i dostrzec wyjątki, które algorytm może pominąć. To człowiek, a nie algorytm, bierze odpowiedzialność za interpretację prawa i skutki udzielonych porad. Technologia może być dobrym wsparciem w porządkowaniu informacji, ale decyzje wymagające odpowiedzialności i oceny sytuacji zawsze należą do ludzi. Bo po drugiej
stronie nie ma prawnika, jest tylko algorytm, który dopasowuje słowa do wzorca.
Autor tekstu: Katarzyna Chodorowska
